Sessiz Trek: Atlas Dağları'nda Kelimesiz Üç Gün

2013'te Duke Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, o günden beri sessizliğin sinirbiliminde en çok atıf alan bulgulardan birine dönüşen bir sonuç yayımladı. Günde iki saat sessizliğe maruz bırakılan fareler, yani müziğe, beyaz gürültüye ya da doğa seslerine değil gerçek akustik sessizliğe, hipokampusta ölçülebilir bir nörogenez gösterdi: belleğin oluşumunu, mekânsal yönelimi ve duygu düzenlemesini yöneten beyin bölgesinde yeni nöronların gelişmesi. Yatıştırıcı müzik ve ortam gürültüsü dahil çeşitli seslere maruz bırakılan kontrol gruplarında eşdeğer bir etki görülmedi. Çalışmanın kapsamı mütevazıydı ama imaları büyüktü: özellikle sessizlik, beyinde başka hiçbir akustik koşulun yapmadığı bir şey yapıyor. Rachel ve Stephen Kaplan'ın geliştirdiği dikkat onarımı kuramı üzerine sonradan biriken insan literatürü bu bulguyu genişletiyor: yönlendirilmiş dikkatten gerçekten dinlenmek, yani doğal ortamlardaki sessizliğin ürettiği türden bir dinlenme, prefrontal korteks yorgunluğunun azalması, çalışma belleğinin iyileşmesi ve yaratıcı problem çözme performansında ölçülebilir bir gelişmeyle ilişkilendiriliyor. Sessiz trek, diğer şeylerin yanı sıra, hiçbir takviyenin, hiçbir nefes protokolünün ve hiçbir soğuk suya girişin taklit edemeyeceği türden nörolojik bir müdahaledir.

Üç güzergâh var. Atlas güzergâhı Imlil'den başlayıp Azzaden Vadisi üzerinden geçidi aşarak Tacheddirt'e, oradan da yüksek plato boyunca Ouaneskra sirkine uzanır: üç gün, 1.800 ile 2.800 metre arasında, manzara işlenmiş Berberi teraslarından açık kaya tarlalarına, oradan Atlas'ın kendine özgü yüksek irtifa bitki örtüsüne geçer; gümüş yeşili thuya çalıları, ağaç sınırının üst bandında endemik Atlas sediri ve rüzgârın bile inceldiği 2.400 metrenin üzerindeki dağ havasının o özel sessizliği. Sahra güzergâhı M'Hamid el Ghizlane'dan yola çıkar, kum denizinden önce gelen düz taşlık çöl hamada'yı geçer ve Erg Chigaga yaklaşımının ilk alçak kumullarından kum denizinin kalbindeki kampa ulaşır: iki gün mutlak düzlük, mutlak sessizlik, hiç değişmeyen bir ufuk ve dikeyliği de sesi de olmayan bir manzaranın kendine özgü duyusal yoksunluğu. Rif güzergâhı ise Azrou'nun yukarısındaki Cèdre Gouraud sedir ormanına girer: kimileri 800 yaşında olan kadim Atlas sedirlerinin altında iki gün; sesin açık arazidekinden farklı biçimde soğurulduğu kadar nemli ve serin bir havada, duyulan ama yükselmeyen dağ pınarları ve görüşü kısarak dikkati içeri yönelten sis arasında.

Sessiz trek'in kuralları karmaşık değildir. Güvenlik gerektirdiğinde rehberle konuşmak dışında konuşma yok. Telefon yok, cihaz yok, müzik yok, podcast yok, okuma yok. Bir defter verilir; kayıt tutmak için, mesaj taslağı hazırlamak için değil. Yemekler sessizce yenir. Uygulayıcıyla yapılan sabah nefes çalışması, her güne, bedeni sessizlik içinde uzun süre yürümeye hazırlayan on beş dakikalık yapılandırılmış bir nefesle başlar. Temponun belirleyicisi arazidir; Atlas güzergâhı günde ortalama sekiz ila on iki kilometredir ve molalarla birlikte altı-sekiz saatte meditatif bir yürüyüş temposuyla tamamlanabilir. Tempoyu rehber belirler, havayı ve araziyi okur ve çevrede dikkat gerektiren bir şey olduğunda konuşur. Yürüyene düşen iş yürümek ve algının yerine geçen o sürekli iç anlatı ortadan kalktığında ne olduğunu gözlemlemektir.

Sessiz trek'in birinci günü genellikle huzurlu hissettirmez. Sessizlik gelir ama zihin onu hemen doldurur: yorumlarla, kapanmamış konuşmalarla ve çoğu insanın varsayılan mod ağının otomatik ve kesintisiz biçimde yürüttüğü planlama rutinleriyle. Bu bir arıza değildir. Ne kadar çok işlemenin ertelendiğinin, normal bir hayatın gürültüsünün arkasında sıraya girdiğinin kanıtıdır. İlk günün yürüyüşü, fiziksel sessizliğe rağmen çoğu zaman zihinsel olarak gürültülü diye aktarılır. Bir şey işleniyordur. Uygulayıcının sabah nefes çalışması tam da bunun için tasarlanmıştır: sessizliğe vaktinden önce ulaşmak için değil, zihin yapması gerekeni yaparken bedene takip edebileceği bir ritim vermek için.

Değişim tutarlı biçimde ikinci günde gerçekleşir. Birinci günde işlenen ertelenmiş zihinsel içerik sırası boşalmaya başlar. Yerini alan şey boşluk değil, başka bir dikkat niteliğidir: anlatmanın değil, fark etmenin talep ettiği türden bir algı. 2.600 metredeki ışığın kendine özgü niteliği, öğleden sonra güneşinde kireçtaşının renk geçişleri, kendi adımınızın farklı zeminlerde çıkardığı ses, rakımın iştahı nasıl etkilediği ve 2.400 metrede yürümenin ürettiği o özel açlık; bunların hepsi, ancak akan iç yorum durduğunda algıya açılır. Katılımcılar defterlerine tutarlı biçimde, konuşuyor olsalardı fark edemeyecekleri şeyleri kaydediyor: ışığın niteliğine dair gözlemler, bedensel duyumlar, ortaya çıkıp çözülen duygu durumları, dağ havasının o kendine özgü dokusu. Defter, sessizliğin neye izin verdiğini gösteriyor: çarpıcı bir aydınlanma değil, olağan hayatta yeri olmayan türden keskin bir algı.

Umnya, Marakeş'ten Yüksek Atlas'a uzanan sessiz Atlas trekking inzivalarını ilkbahar ve sonbaharda düzenliyor. Her hareket 8-14 misafirle sınırlıdır. Yerinizi ayırtın →

Üç günlük Atlas güzergâhını yapanlar için üçüncü gün hem en zoru hem de en değerlisidir. Sessizlik normal hâle gelmiştir ve trek'in sonunda grup yeniden bir araya geldiğinde, belirlenmiş bir noktada gerçekleşen konuşmaya dönüş bir yeniden yönelme gerektirir. Katılımcılar kendilerini şaşırtan bir konuşma isteksizliğinden söz ediyor: sessizlik ruhsal bir tercihe dönüştüğü için değil, sessiz hâlde erişilebilen bilginin niteliği konuşmanın genellikle sunduğundan ölçülebilir biçimde daha zengin olduğu için. Gruba döndüklerinde nihayet konuştuklarında söyledikleri şeyler tutarlı biçimde somuttur: huzur ya da berraklık üzerine genellemeler değil, hangi gün neyin değiştiğine ve patikada, bir sohbette asla kavrayamayacakları neyi kavradıklarına dair kesin gözlemler. Bunların çoğunu defter taşır. Konuşmak, başka insanlar tarafından duyulması gereken şeyler için vardır.